Hasar prim oranı nedir? Hesaplama ve bileşik oran rehberi

Hasar prim oranı, bir sigorta şirketinin belirli bir dönemde gerçekleşen hasarlarının aynı dönemde kazandığı prime oranıdır. Formülü: hasar prim oranı = gerçekleşen hasar ÷ kazanılmış prim × 100. Örneğin Türkiye'de hayat dışı sigortada Temmuz 2025–Haziran 2026 döneminde bu oran %80,2 oldu (TSB): kazanılan her 100 TL primin 80,2 TL'si hasara gitti.

Hasar prim oranı nasıl hesaplanır?

Hesapta iki kalem var:

• Gerçekleşen hasar: Dönem içinde ödenen hasarlar artı henüz ödenmemiş hasarlar için ayrılan karşılıktaki (muallak) değişim. Yani yalnızca ödenen tutar değil, şirketin ödemeyi beklediği tutar da sayılır.
• Kazanılmış prim: Yazılan primin, dönem içinde geçen süreye düşen kısmı. 1 Ekim'de yazılan 12 aylık bir poliçenin primi, 31 Aralık itibarıyla yalnızca çeyreği kadar kazanılmıştır.

Örnek: Bir şirket yıl içinde 1.000 TL kazanılmış prim elde etsin; 600 TL hasar ödesin ve muallak karşılığını 150 TL artırsın. Gerçekleşen hasar 750 TL, hasar prim oranı 750 ÷ 1.000 = %75 olur.

Brüt ve net hasar oranı farkı

Şirketler riskin bir kısmını reasürörlere devreder. Brüt oran devirden önceki, net oran devirden sonra şirketin elinde kalan hasar ve primle hesaplanır. Hayat dışı sigortada son 12 ayda brüt hasar oranı %69,6, net hasar oranı %80,2. Net oranın daha yüksek çıkması, şirketlerin hasarı görece düşük branşlarda daha çok reasürans devrettiğine işaret ediyor: örneğin depremde primin %75,9'u devrediliyor, net hasar oranı %7,9. veri.insure sayfalarındaki oranlar aksi belirtilmedikçe nettir.

Gider oranı nedir?

Gider oranı, şirketin faaliyet giderlerinin kazanılmış prime oranıdır: acente ve broker komisyonları, personel, sistem ve diğer genel giderler. Hayat dışı sigortada son 12 ayda gider oranı %28,4; bunun 19,2 puanı komisyon. Gider oranı branşa göre çok değişir: trafikte %20,7, yangında %44,6.

Bileşik oran: sigortacılığın kâr-zarar göstergesi

Bileşik oran, hasar ve giderlerin birlikte kazanılmış prime oranıdır:

bileşik oran ≈ hasar oranı + gider oranı (+ diğer teknik kalemler)

%100'ün altı, şirketin sigortacılık faaliyetinden kâr ettiğini; üstü zarar ettiğini gösterir. Bu ölçü yatırım gelirlerini içermez.

Tablo şunu gösteriyor: kaskoda ve sağlıkta hasar oranı benzer, ama ikisi de giderler eklenince %100'ü aşıyor. Yangında hasar oranı düşük, giderler yüksek; yine de toplam %100'ün altında. 13 iş kolunun tamamı Sigortada hangi branş zarar ediyor? yazısında.

Teknik kâr ve yatırım geliri

Bileşik oranı %100'ün üstünde olan bir şirket yine de net kâr açıklayabilir. Primler hasar ödenene kadar yatırımda değerlendirilir; bu gelir teknik sonuca eklenir. Hayat dışı sigortada son 12 ayda bileşik oran %111,1 iken, yatırım gelirleri dahil teknik sonuç kazanılmış primin %19,8'i kadar kârda. Bu yüzden şirketleri karşılaştırırken bileşik oran "sigortacılık ne kadar iyi yapılıyor" sorusunu, net kâr ise vergi ve teknik dışı kalemler dahil "şirket toplamda ne kazanıyor" sorusunu cevaplar.

Muallak hasar ve IBNR

• Muallak hasar karşılığı: Bildirilmiş ama henüz ödenmemiş hasarlar için ayrılan tutar.
• IBNR (gerçekleşmiş ama bildirilmemiş hasar): Olmuş ama şirkete henüz ulaşmamış hasarlar için yapılan tahmin.

İkisi de stoktur, yani belirli bir tarihteki bakiyedir. Uzun süren dosyaların çok olduğu branşlarda bu karşılıklar büyür: trafikte muallak karşılık bir yıllık brüt kazanılmış primin %120'si, kaskoda %17'si. Hasar ve muallak ayrıntısı Hasar analizi sayfasında.

Sık sorulanlar

Hasar prim oranı yüksek olursa ne olur?

Hasar prim oranı yükseldiğinde şirketin primden kalan payı azalır; giderlerle birlikte %100'ü aşarsa sigortacılık faaliyeti zarar eder. Şirketler buna genellikle fiyat artışı, teminat ya da muafiyet değişikliği ve reasürans düzenlemesiyle karşılık verir. Kurumsal poliçelerde yenileme fiyatı da çoğu zaman bu oran dikkate alınarak belirlenir.

Hasar prim oranı ile bileşik oran arasındaki fark nedir?

Hasar prim oranı yalnızca hasarları, bileşik oran ise hasarlarla birlikte komisyon ve genel giderleri de kazanılmış prime böler. Türkiye'de hayat dışı sigortada Temmuz 2025–Haziran 2026 döneminde hasar oranı %80,2, bileşik oran %111,1 oldu (TSB). Fark, giderlerden ve diğer teknik kalemlerden gelir. Kârlılık için bileşik orana bakılır.

Aracımın hasar kaydı bu oranla aynı şey mi?

Hayır. Bu yazıdaki oran, sigorta şirketinin bütün poliçelerinden gelen hasarların primlerine oranıdır. Aracınızın hasar geçmişi ise trafikte basamağınızı, kaskoda hasarsızlık indiriminizi belirleyen ayrı bir kayıttır ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) kayıtlarında tutulur. Şirketin hasar prim oranı yüksek diye sizin priminiz doğrudan artmaz; ama tarife kararlarını etkileyebilir.

Veri notu

Örnek rakamlar: Türkiye Sigorta Birliği (TSB) şirket bazında çeyreklik gelir tablosu, 2026 ikinci çeyrek; son 12 ay = Temmuz 2025–Haziran 2026. Oranlar aksi belirtilmedikçe net (reasürans sonrası) kazanılmış prime göredir. Göstergelerin tam tanımları Yöntem sayfasında; sektörün güncel değerleri Genel bakış sayfasında.