Metin
Hazine Müsteşarlığından:
SORUMLULUK SİGORTALARINDA BİRDEN ÇOK SİGORTA
HÜKÜMLERİNİN UYGULANABİLİRLİĞİ HAKKINDA GENELGE
(2013/6)
Sigortanın zenginleşme aracı olarak kullanılmasını engellemek amacıyla düzenlemeye
tabi tutulan birden çok sigortaya ilişkin hükümler, Türk Ticaret Kanununun 1465 ve müteakip
maddelerinde yer alır. Birden çok sigortaya ilişkin şartların düzenlendiği Türk Ticaret
Kanununun 1465. maddesi uyarınca birden çok sigortadan bahsedebilmek için aynı
menfaatin, aynı rizikolara karşı, aynı süre için, birden çok sigortacıya aynı veya farklı
tarihlerde sigorta ettirilmiş olması gerekir. Bu durumda risk gerçekleştiğinde sigorta ettirene
sigorta bedelinden daha fazlası ödenmez.
Kanunda “birden çok sigorta” türleri; 1466. maddede müşterek sigorta, 1467. maddede
çifte sigorta ve 1468. maddede de kısmi sigorta şeklinde düzenlenmiştir. Söz konusu
maddelerden de anlaşılacağı üzere birden çok sigortaya ilişkin hükümlerin uygulanabilmesi
öncelikle belli bir sigorta bedeli olan menfaat söz konusu olmalıdır. Nitekim Türk Ticaret
Kanunu’nun Sigorta Kitabı’nın sigorta türlerine ilişkin özel hükümlerin incelendiği İkinci
Kısmının Birinci Bölümü’nde zarar sigortaları; mal sigortaları ve sorumluluk sigortaları
şeklinde ikiye ayrılmış ve birden çok sigortaya ilişkin hükümlere de mal sigortalarıyla ilgili
bölümde yer verilmiştir. Türk Ticaret Kanununun sorumluluk sigortalarına uygulanacak
hükümleri düzenleyen 1485. maddesinde ise sorumluluk sigortalarına genel hükümlerle
birlikte birden çok sigortadan müşterek sigortanın düzenlendiği 1466/I. maddenin
uygulanabileceği hüküm altına alınmıştır.
Söz konusu düzenlemeler karşısında;
a)
Sorumluluk sigortaları için çifte sigorta ya da kısmi sigorta hükümlerinin
uygulanabilmesi mümkün değildir.
b)
Buna karşın Türk Ticaret Kanununun 1466/I. maddesindeki şartların
gerçekleşmesi halinde müşterek sigorta hükümleri sorumluluk sigortaları
hakkında da uygulanabilir. Müşterek sigortaya ilişkin hükümlerin
uygulanabilmesi için ise bahsi geçen maddeler gereği, aynı menfaatin
birden çok sigortacı tarafından, aynı zamanda, aynı süreler için ve aynı
rizikoya karşı sigorta ettirilmesi gerekir.
aa) Türk Ticaret Kanununun 1466. maddesindeki “aynı zaman” ifadesi
“aynı an”ı ifade eder. Dolayısıyla, aynı menfaat, aynı süreler için ve
aynı risklere karşı sigorta edilmiş olsa bile bu sözleşmeler farklı
günlerde yapılmışsa sorumluluk sigortaları için müşterek sigorta
hükümleri uygulanamaz.
bb) Maddede geçen “aynı süre” ifadesi çakışan süreler anlamındadır.
Aynı menfaat, aynı anda, aynı riskler için fakat farklı sürelerle
sigorta ettirilmişse sorumluluk sigortasında müşterek sigorta
uygulaması ancak çakışan sürelerde ortaya çıkan risklerden doğan
zararlar için söz konusu olur.
cc) Sorumluluk sigortalarında müşterek sigortadan bahsedebilmek için
aynı menfaat için, aynı anda yapılan birden fazla sorumluluk
sigortasında, çakışan süreler içinde ortaya çıkan risk de sigortacılar
açısından aynı olmalıdır. Sorumluluk sigortalarında riskin ne olduğu
ise Türk Ticaret Kanununun 1473. maddesinde hüküm altına
alınmıştır. Buna göre risk, sözleşme süresi içinde gerçekleşen olay
olarak belirlenebileceği gibi riskin, olay daha önce meydana gelmiş
bile olsa sözleşme süresi içinde ortaya çıkan zarar şeklinde
belirlenebilmesi mümkündür. Bu noktada aynı sorumluluk için aynı
anda yapılan sigortada, çakışan süreler içinde ortaya çıkan riskler
farklıysa, örneğin sigortacılardan biri risk olarak olayı, diğeri ise
zararı kabul etmişse aynı sorumluluk sigorta edilmiş olsa dahi
sigortalar arasında müşterek sigorta uygulamasından bahsedilemez.
Müşterek sigortaya ilişkin hükümlerin uygulanamadığı durumlarda;
a)
Her bir sigortacı; sigortalı ve zarar görene karşı, diğer sözleşmelerden
bağımsız olarak sorumludur.
b)
Sigortalı ya da zarar gören kişi, zararını dilediği sigorta şirketinden talep
edebilir. Sigortacıların diğer sigortaların varlığını ileri sürerek tazminat
ödeme borcundan kaçınmaları mümkün değildir.
c)
Burada birden çok borç bulunmakla birlikte bunlar arasında hukuki bir bağ
ve ilişki mevcut olmadığından kümülatif borcun varlığından söz edilebilir.
Bu nedenle de sigortacı kendisine karşı yapılmış bir talep varsa bunun
gereğini yapmış olduğu sözleşme nedeniyle diğer sözleşmelerden bağımsız
şekilde yerine getirmek zorundadır.
d)
Zarar herhangi bir sigortacı tarafından karşılandığı ölçüde diğer
sigortacıların, sigortalı ya da zarar görenlere karşı sorumluluğu ortadan
kalkar.